Jak wybrać laboratorium do analizy jakości wody?

Jak wybrać laboratorium i kontrolować pobór próbek? Wnioski po incydencie w Tarnowie

—

Pomyłki w laboratoriach badawczych zdarzają się rzadko. Gdy jednak wystąpią, ich skutki mogą być ogromne. Przypadek z Tarnowa, gdzie doszło do zamiany próbek wody z dwóch różnych basenów, to przykład na to, jak błąd ludzki może wpłynąć na zdrowie setek osób oraz przynieść straty finansowe i wizerunkowe. Aby zminimalizować ryzyko takich zdarzeń, ważna jest świadomość zleceniodawcy oraz weryfikacja laboratorium. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, jak wybrać laboratorium do analizy jakości wody, na co zwrócić uwagę podczas wybory oraz jak powinien przebiegać pobór próbki, czyli pierwszy etap badania.

Dezynfekowano czysty basen, a skażony pozostawał otwarty

Dezynfekowano czysty basen

Pod koniec lutego bieżącego roku Miejski Dom Sportu w Mościcach poinformował o skażeniu wody bakterią Legionella oraz o tymczasowym zamknięciu obiektu. Zarządca obiektu natychmiastowo podjął również działania naprawcze. Przez tydzień trwały tam intensywne prace dezynfekcyjne. Dopiero po tygodniu okazało się, że doszło do pomyłki. Podczas analizy laborant pomylił próbkę z Miejskiego Domu Sportu w Mościcach z próbką z Parku Wodnego przy ul. Piłsudskiego. Finalnie okazało się, że woda w Mościcach była czysta. Skażenie dotyczyło Parku Wodnego, który działał bez zakłóceń i przez cały ten czas przyjmował setki nieświadomych klientów.

Zagrożenie zdrowia i straty finansowe

Pomyłka, do której doszło w Tarnowie, stanowiła poważne zagrożenie. Przez ponad tydzień klienci Parku Wodnego korzystali z natrysków skażonych bakterią, narażając się na zachorowanie na legionellozę. Jest to groźna forma zapalenia płuc, do której dochodzi poprzez wdychanie aerozolu wodnego Bakteria Legionella przedostaje się do dróg oddechowych, co dla osób z obniżoną odpornością, starszych czy dzieci, może skończyć się nawet śmiercią.

Równie bolesne okazały się straty wizerunkowe i finansowe poniesione przez Miejski Dom Sportu w Mościcach. Mimo że finalnie okazał się on bezpiecznym miejscem, informacja o wykryciu bakterii zdążyła już obiec media. Utrwaliła się ona w świadomości mieszkańców, co jest ogromną stratą. Sprostowania rzadko mają taką siłę rażenia, jak sensacyjne nagłówki o zagrożeniu. Straty finansowe obiektu w Mościcach dotyczą kosztów niepotrzebnej dezynfekcji oraz utraconych zysków z biletów na czas zamknięcia basenu.

Procedura badania Legionelli

Badanie wykonywane w laboratorium posiadającym certyfikat akredytacji musi przebiegać zgodnie z procedurami. Zarówno próbkobiorca, jak i osoba wykonująca analizę muszą przestrzegać rygorystycznych wymagań określonych w normie dotyczącej danego badania. Obecnie jedyną metodą badania wody pod kątem obecności bakterii Legionella, którą akceptuje Państwowa Inspekcja Sanitarna, jest metoda hodowlana. Dokumentem określającym jej metodykę jest norma PN-EN ISO 11731:2017-08. Ścisłe stosowanie się do jej zapisów jest warunkiem utrzymania akredytacji. Należy mieć jednak świadomość, że za każdą analizą stoją ludzie i ich rutyna. Jednak w przypadku laboratoriów akredytowanych margines błędu jest niewielki.

Jak wybrać laboratorium i zyskać pewny wynik?

Jak wybrać laboratorium posiadające akredytację?

Wybór odpowiedniego laboratorium nie powinien opierać się wyłącznie na cenie, lecz przede wszystkim na weryfikacji kompetencji. Warto wybrać laboratorium posiadające akredytację Polskiego Centrum Akredytacji (PCA). Należy jednak dokładnie sprawdzić tzw. zakres akredytacji. Zdarza się, że laboratorium posiada certyfikat, ale akredytacja dotyczy tylko wybranej części wykonywanych analiz, a nie konkretnie badania Legionelli metodą hodowlaną. Dane te są publicznie dostępne i powinny być zweryfikowane jeszcze przed dokonaniem zlecenia badania wody. Informacje te często są umieszczane na stronach internetowych danych laboratoriów. Możemy je również znaleźć na oficjalnej stronie PCA, gdzie oprócz spisu jednostek badawczych znajdują się również informacje o ich zakresie akredytacji.

W sytuacjach, gdy chcemy mieć absolutną, stuprocentową pewność co do stanu sanitarno-higienicznego wody lub gdy otrzymane wyniki wydają się nielogiczne i budzą nasze wątpliwości, najlepszą praktyką jest zlecenie analizy w dwóch niezależnych laboratoriach akredytowanych jednocześnie. Jeśli wyniki z obu placówek są zgodne, zyskujemy niepodważalny dowód co do jakości wody.

Kontrola poboru próbek wody

Jako zleceniodawcy nie mamy wglądu w pracę analityków wewnątrz laboratorium. Mamy jednak pełne prawo kontrolować przebieg pobierania próbki w naszym obiekcie. Prawidłowe pobranie wody jest pierwszym etapem analizy jakości wody, od którego zależy wiarygodność wyniku. Podczas wizyty próbkobiorcy należy zwrócić uwagę, czy woda pobierana jest w sposób aseptyczny, co ma na celu uniknięcie przypadkowego zanieczyszczenia próbki z zewnątrz. Osoba wykonująca tę czynność musi mieć czyste ręce i używać jednorazowych rękawiczek.

Kontrola poboru próbki wody

W przypadku analizy pod kątem Legionelli woda powinna być pobierana z kranów z ciepłą wodą, ustawionych na maksymalną temperaturę. Próbkobiorca przed samym poborem musi usunąć z kranu akcesoria, takie jak sitka czy perlatory. Mogą one stanowić siedlisko biofilmu zafałszowującego obraz całej instalacji. Następnie kran należy umyć, osuszyć i poddać dezynfekcji. Najczęściej stosuje się do tego metodę opalania płomieniem lub użycie profesjonalnych środków dezynfekujących na bazie alkoholu. Po dezynfekcji wodę powinno się spuszczać przez około 2-3 minuty, aż osiągnie stabilną temperaturę. Próbkobiorca powinien ją zmierzyć bezpośrednio przed wlaniem wody do sterylnej butelki. Taka skrupulatność na etapie poboru próbki gwarantuje, że wynik będzie odzwierciedlał faktyczny stan wody.

Podsumowanie: Jak wybrać laboratorium wykonujące analizę jakości wody?

Incydent w Tarnowie pokazuje, że w każdej procedurze najsłabszym ogniwem bywa czynnik ludzki. Nawet zaawansowane normy nie zastąpią rzetelności i uwagi na każdym etapie, od poboru wody po odczyt wyników. Dla zarządców obiektów jest to sygnał, że nadzór nad procesem pobierania próbek oraz świadomy wybór laboratorium akredytowanego to nie formalność, lecz również odpowiedzialności za zdrowie ludzi.