Jak przebiega postępowanie Inspekcji Sanitarnej po wykryciu Legionelli?
Bakterie z rodzaju Legionella stanowią zagrożenie niewidoczne gołym okiem. Dlatego dbałość o jakość wody musi opierać się na konkretnych procedurach. Określają one sposób oraz częstotliwość wykonywania badań. W razie wykrycia skażenia ciepłej wody użytkowej warto wiedzieć, jakie działania podjąć. Postępowanie Inspekcji Sanitarnej po wykryciu Legionelli ma na celu ochronę zdrowia publicznego. Skuteczna reakcja wymaga zatem nie tylko działań technicznych, ale również znajomości toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Inspekcję Sanitarną. Zrozumienie mechanizmów kontroli pozwala sprawnie wdrożyć działania naprawcze i zminimalizować ryzyko zachorowań.
Charakterystyka zagrożenia
Bakterie Legionella występują naturalnie w środowisku wodnym. Ich kolonizacja wewnątrz instalacji ciepłej wody użytkowej stanowi jednak istotne wyzwanie epidemiologiczne. Zagrożenia stanowią miejsca w których wytwarzany jest aerozol wodno-powietrzny, ponieważ do zakażenia bakterią Legionella dochodzi wyłącznie drogą wziewną.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego wskazuje grupy wymagające szczególnego nadzoru. Są to pacjenci leczeni immunosupresyjnie, osoby starsze oraz osoby z chorobami przewlekłymi i obniżoną odpornością. Nadzór powinien objąć także pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym, w tym szczególnie osoby po przeszczepach narządów.
Badanie wody na obecność bakterii Legionella
Regularna kontrola jakości wody to fundament bezpieczeństwa. Badania muszą być przeprowadzane przez uprawnione osoby, zgodnie ze wszystkimi wymaganiami. Próbki wody pobierane do badań mikrobiologicznych powinny być pobierane aseptycznie. Osoba wykonująca badanie musi mieć czyste ręce i używać jednorazowych rękawiczek. Ważne jest także wcześniejsze odpuszczenie wody. Z kranu należy usunąć perlatory oraz umyć i zdezynfekować kran. Próbkę należy umieścić w sterylnej butelce.
Chociaż istnieje wiele rodzajów badań wody pod kątem występowania w niej bakterii Legionella, Państwowa Inspekcja Sanitarna akceptuje tylko jedną metodę. Jest to hodowla bakterii zgodna z normą PN-EN ISO 11731:2017-08. Proces trwa od 9 do 15 dni, ale cechuje się najwyższą precyzją. Stanowi on jedyną wiarygodną podstawę do oceny stanu instalacji.
Wymagania mikrobiologiczne
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r., jakość ciepłej wody użytkowej musi spełniać rygorystyczne wymagania mikrobiologiczne. Dopuszczalna zawartość bakterii Legionella zależy od przeznaczenia obiektu:
- dla podmiotu wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności (w tym objęci leczeniem immunosupresyjnym): < 50 jtk w 1000 ml wody;
- dla pozostałych obiektów: < 100 jtk w 100 ml wody.
Ocena skażenia mikrobiologicznego
Poziom skażenia ciepłej wody użytkowej określamy na podstawie wyników badań mikrobiologicznych. Zasady te ściśle definiuje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
| Liczba Legionella sp. (jtk) | Ocena skażenia |
|---|---|
| <100 / 100 ml <50 / 1000 ml | Brak lub znikome |
|
>100 / 100 ml >50 / 1000 ml |
Średnie |
|
>1 000 / 100 ml >100 / 1000 ml |
Wysokie |
|
>10 000 / 100 ml >1 000 / 1000 ml |
Bardzo wysokie |
Na podstawie poziomu skażenia wody określony jest zakres działań naprawczych. Rozporządzenie wskazuje również, z jaką częstotliwością należy wykonywać kolejne badania jakości wody.
Postępowanie Inspekcji Sanitarnej po wykryciu Legionelli
W przypadku stwierdzenia skażenia instalacji ciepłej wody użytkowej przez bakterie Legionella, Inspekcja Sanitarna rozpoczyna postępowanie administracyjne. Organ wydaje wówczas decyzję administracyjną. Proces ten przebiega zgodnie z przepisami Ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Decyzja administracyjna
W zależności od poziomu skażenia Państwowa Inspekcja Sanitarna nakazuje podjęcie konkretnych działań właścicielowi, posiadaczowi lub zarządcy nieruchomości. Każda wydana decyzja posiada rygor natychmiastowej wykonalności.
Średnie skażenie wody bakterią Legionella
W przypadku średniego skażenia należy dokonać przeglądu technicznego wewnętrznej instalacji ciepłej wody użytkowej. Konieczna jest również dezynfekcja systemu w celu redukcji liczby bakterii Legionella.
Po zakończeniu czyszczenia i dezynfekcji należy ponownie zbadać jakość wody po upływie 4 tygodni. Sprawozdania z badań należy niezwłocznie przedstawić we właściwym oddziale Inspekcji Sanitarnej. Zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia kolejne badania należy wykonać po tygodniu, a następnie po roku.
Wysokie lub bardzo wysokie skażenie wody bakterią Legionella
Po stwierdzeniu wysokiego lub bardzo wysokiego skażenia bakterią Legionella należy natychmiast wyłączyć instalację z eksploatacji. Podobnie jak w przypadku skażenia średniego zarządca musi przeprowadzić czyszczenie i dezynfekcję w celu eliminacji bakterii.
Tydzień po zakończeniu tych procesów należy wykonać badanie wody, aby ocenić skuteczność podjętych działań. Wyniki trzeba przedstawić we właściwym oddziale Inspekcji Sanitarnej. Kolejne kontrole należy powtarzać co 3 miesiące. Jeśli dwa kolejne badania, wykonane w odstępie kwartału, wykażą brak lub znikome skażenia, następną kontrolę jakości wody można przeprowadzić po pół roku.
Weryfikacja działań naprawczych – kontrola Inspekcji Sanitarnej
Już następnego dnia po wydaniu decyzji Inspekcja Sanitarna kontroluje obiekt, w którym stwierdzono skażenie bakterią Legionella. Inspektorzy sprawdzają, czy właściciel, zarządca budynku podjął kroki określone w decyzji. Szybkość tej kontroli wynika z nadanego decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Koszty postępowania i badań
Inspekcja Sanitarna pobiera opłaty za badania laboratoryjne oraz czynności wykonywane w ramach nadzoru. Ich wysokość określają obowiązujące stawki. Koszty te pokrywa osoba lub jednostka organizacyjna odpowiedzialna za przestrzeganie wymagań higienicznych w obiekcie.
Wykonanie decyzji i skutki zaniechań
Sprawozdania z wykonanych ponownie badań wody należy dostarczyć w określonym w decyzji terminie do właściwego oddziału Inspekcji Sanitarnej. Jeśli sprawozdania potwierdzą eliminację bakterii Legionella oraz spełnienie wymagań Rozporządzenia Ministra Zdrowia, Inspekcja Sanitarna uznaje decyzję za wykonaną. Organ informuje o tym stronę postępowania. Należy jednak pamiętać o obowiązku wykonywania kolejnych badań w terminach określonych przepisami.
W razie niedostarczenia wyników ponownych badań we wskazanym terminie, Inspekcja Sanitarna wystosowuje upomnienie, a następnie rozpoczyna postępowanie egzekucyjne. W jego toku nakładane są kary grzywny. Kary te mogą być nakładane kilkukrotnie. Łączna suma kar może wynieść do 200 000 zł dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych, a w przypadku osób fizycznych grzywna może sięgnąć 50 000 zł.W uzasadnionych przypadkach właściwa Inspekcja Sanitarna może zmienić termin przedłożenia sprawozdań. W tym celu należy złożyć umotywowany wniosek. Zarządca musi jednak w nim potwierdzić, że w obiekcie prowadzone są działania naprawcze.
Dochodzenie epidemiologiczne
W Polsce istnieje obowiązek zgłaszania i rejestrowania zachorowań wywołanych przez bakterię Legionella. Po otrzymaniu takiego zgłoszenia Inspekcja Sanitarna musi przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne. Inspektorzy przeprowadzają wywiad z osobą zakażoną i ustalają miejsca, w których ostatnio przebywała.
Po wytypowaniu potencjalnych źródeł skażenia Sanepid pobiera próbki wody w danym obiekcie oraz analizuje je następnie pod kątem obecności bakterii Legionella. Dochodzenie ma na celu wykrycie miejsca zakażenia i ograniczenie kolejnym zachorowaniom. W trakcie dochodzenia ustalane jest również, czy inne osoby przebywające w obiekcie mają objawy charakterystyczne dla legionelozy.
Podsumowanie
Zapewnienie bezpieczeństwa mikrobiologicznego wody to wymagający proces. Prowadzone postępowanie Inspekcji Sanitarnej po wykryciu Legionelli ma na celu nie tylko przywrócenie jakości wody zgodnej z wymaganiami, ale przede wszystkim ochronę zdrowia użytkowników obiektu. Choć procedury te wiążą się z rygorem natychmiastowej wykonalności i ścisłymi terminami badań, ich sprawne przeprowadzenie pozwala na szybką eliminację zagrożenia oraz uniknięcie dotkliwych kar finansowych. Znajomość przepisów oraz współpraca z Inspekcją Sanitarną to najlepsza droga do utrzymania instalacji wodnej w wymaganym stanie sanitarnym.
