Zachorowania na legionellozę w Polsce w latach 2003-2025

Zachorowania na legionellozę w Polsce są istotnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego, co potwierdzają raporty epidemiologiczne. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego prowadzi nadzór epidemiologiczny i udostępnia publicznie dane dotyczące zachorowań na choroby zakaźne, zakażeń oraz zatruć w Polsce. Wśród monitorowanych chorób znajduje się legionelloza – wywoływana przez bakterie z rodzaju Legionella.

Na podstawie opublikowanych danych przeprowadzono analizę zachorowań na legionellozę w Polsce w latach 2003–2025, ze szczególnym uwzględnieniem podziału na postać ciężką, czyli chorobę legionistów, oraz łagodniejszą postać określaną jako gorączka Pontiac. Celem opracowania jest przedstawienie długoterminowych trendów zachorowań oraz zapoznanie z sytuacją epidemiologiczną w roku 2025.

Legionelloza

Legionelloza to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie z rodzaju Legionella, najczęściej Legionella pneumophila. Warto zauważyć, że bakterie te naturalnie występują w środowisku wodnym, jednak szczególnie sprzyjające warunki do ich namnażania tworzą się w instalacjach wodnych.

Rozwojowi Legionella sprzyja przede wszystkim woda o temperaturze 20–45°C, obecność osadów, biofilmu, a także zastój wody w rzadko używanych odcinkach instalacji. Co więcej, niewłaściwa eksploatacja systemów wodnych, brak regularnej konserwacji i dezynfekcji dodatkowo zwiększają ryzyko namnażania bakterii.

Podział na chorobę legionistów i gorączkę Pontiac

Legionelloza może przebiegać w dwóch odmiennych postaciach. Cięższą z nich jest choroba legionistów, objawiająca się zapaleniem płuc, które często wymaga hospitalizacji i wiąże się z ryzykiem powikłań. Drugą postacią jest gorączka Pontiac, mająca zwykle łagodny i samoograniczający się przebieg, przypominający infekcję grypopodobną oraz nie występuje z zapaleniem płuc.

Dane epidemiologiczne wskazują, że w Polsce zdecydowanie częściej rozpoznawana jest choroba legionistów niż gorączka Pontiac. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że przebieg tej drugiej postaci, rzadziej skłania pacjentów do zgłaszania się po pomoc medyczną oraz z ograniczonego wykonywania badań diagnostycznych w takich przypadkach.

Drogi zakażenia

Do zakażenia dochodzi poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterie Legionella. W związku z tym źródłem zagrożeń mogą być m.in. instalacje ciepłej wody użytkowej, prysznice, wieże chłodnicze, klimatyzacje czy fontanny. Należy pamiętać, że legionelloza nie przenosi się z człowieka na człowieka oraz nie dochodzi do zakażenia w wyniku spożycia skażonej wody.

Grupy zwiększonego ryzyka

Do grup zwiększonego ryzyka zachorowania na legionellozę należą osoby w starszym wieku, u których układ odpornościowy z reguły jest osłabiony. Szczególnie narażone są również osoby z obniżoną odpornością, w tym pacjenci z chorobami nowotworowymi, po przeszczepach, leczeni immunosupresyjnie. Właśnie w tych grupach legionelloza częściej przebiega w postaci ciężkiej i wiąże się z większym ryzykiem powikłań.

Zachorowania na legionellozę w latach 2003–2025

Ogólne trendy

Analiza danych z lat 2003–2025 wskazuje na wyraźny wzrost liczby zachorowań na legionellozę w Polsce. Warto zauważyć, że w pierwszych latach objętych analizą odnotowywano pojedyncze przypadki zachorowań rocznie.

Niska liczba zgłoszeń w tym okresie mogła częściowo wynikać z ograniczonej dostępności badań diagnostycznych oraz mniejszej świadomości epidemiologicznej. To z kolei prowadziło do niedoszacowania rzeczywistej skali problemu.

Od około 2016 roku obserwuje się stały wzrost liczby zachorowań, który wyraźnie przyspieszył po 2022 roku. W 2023 roku odnotowano 439 przypadków legionellozy, co stanowiło niemal czterokrotny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim.

Tak nagłe zwiększenie liczby zachorowań na legionellozę było związane z wystąpieniem ogniska epidemicznego. W sierpniu i wrześniu 2023 roku na terenie województwa podkarpackiego, głównie w Rzeszowie. Doszło tam do poważnej epidemii wywołanej przez bakterię Legionella, która doprowadziła do licznych zakażeń oraz zgonów. Zgodnie z danymi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, w samym województwie podkarpackim w 2023 roku stwierdzono 179 przypadków legionellozy.

Pomimo wygaszenia głównego ogniska, w kolejnych latach liczba stwierdzonych zachorowań nadal wzrastała, jednak dynamika tego wzrostu była mniejsza niż w 2023 roku. W 2024 roku zarejestrowano 474 przypadki legionellozy, natomiast w 2025 roku – 541 przypadków. Utrzymujący się trend wzrostowy potwierdza istotne znaczenie legionellozy jako problemu zdrowia publicznego oraz wskazuje na konieczność podejmowania działań prewencyjnych i dalszego monitorowania sytuacji epidemiologicznej.